در دنیای پزشکی، “استریل بودن” یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای جلوگیری از انتقال عفونتهای بیمارستانی (Nosocomial Infections) است. اتوکلاو (Autoclave) قدرتمندترین و مطمئنترین ابزار برای حذف کامل میکروارگانیسمها، از جمله باکتریهای مقاوم و اسپورها (Spores) محسوب میشود. این دستگاه که بر پایه مکانیسم دما و فشار بخار عمل میکند، به عنوان قلب تپنده بخش CSSD بیمارستانها و مطبهای دندانپزشکی شناخته میشود. با این حال، به دلیل فشار کاری بسیار بالا و دمای شدید، این دستگاه همواره در معرض استهلاک مکانیکی و خطاهای الکترونیکی است. (آشنایی با انواع اتوکلاو)
واژه اتوکلاو ترکیبی از کلمه یونانی “Auto” به معنای خودکار و کلمه لاتین “Clave” به معنای کلید یا قفلشونده است؛ که در مجموع به معنای محفظهای است که با فشار داخلی خود، درب را قفل کرده و فرآیند را به صورت هوشمند مدیریت میکند. اما چرا برای استریل کردن از بخار استفاده میکنیم و نه صرفاً هوای داغ؟
پاسخ در “گرمای نهان تبخیر” نهفته است. بخار آب حاوی مقادیر عظیمی انرژی است که در زمان برخورد با سطح سرد تجهیزات، آزاد شده و باعث تخریب پروتئینهای ساختاری میکروبها میشود. طبق قوانین ترمودینامیک، در یک محیط بسته، با افزایش فشار، نقطه جوش آب بالا میرود. بر اساس قانون گازها:
$$P \cdot V = n \cdot R \cdot T$$
با ثابت ماندن حجم محفظه، افزایش فشار ($P$) مستقیماً منجر به افزایش دما ($T$) میگردد. این رابطه فیزیکی اجازه میدهد تا ما به دماهای بالای ۱۲۱ یا ۱۳۴ درجه سانتیگراد دست یابیم که در فشار اتمسفر عادی غیرممکن است.
فرآیند استریلیزاسیون در اتوکلاوهای پیشرفته صرفاً گرم کردن آب نیست. این فرآیند شامل چندین مرحله مهندسی شده است:
انتخاب اشتباه کلاس اتوکلاو میتواند منجر به فاجعه در اتاق عمل شود. بر اساس نوع ابزارآلات، اتوکلاوها به سه سطح تقسیم میشوند که شناخت آنها برای هر تکنسین مهندسی پزشکی الزامی است:
این دستگاه فقط برای ابزارهای جامد بدون پوشش (Unwrapped) است. به دلیل نبود پمپ وکیوم قوی، نباید برای پارچهها، گاز استریل یا ابزار توخالی استفاده شود. در خرید این مدل برای مطبهای دندانپزشکی باید بسیار احتیاط کرد.
کاربرد این مدل توسط سازنده مشخص میشود. معمولاً برای ابزارهای جامد با پوشش یا بدون پوشش و برخی مواد نساجی تکلایه مناسب است. این مدل ممکن است پمپ وکیوم داشته باشد یا با روش جابجایی ثقلی کار کند.
کاملترین نوع اتوکلاو. با پمپ وکیوم بسیار قدرتمند (تا ۰.۹- بار)، قادر به استریل کردن تمام ابزارهای پوششدار، منسوجات ضخیم و ابزار حفرهدار پیچیده (مدل A و B) است. استاندارد طلایی دندانپزشکی و جراحی همین کلاس است.
اتوکلاو از پیچیدهترین تجهیزات برای تعمیرکاران است، زیرا همزمان با فشار بخار، دما و مدارهای الکترونیکی سر و کار دارد. خرابیهای رایج را میتوان به دو دسته تقسیم کرد:
| بخش معیوب | شرح مشکل و راه حل فنی |
|---|---|
| واشر درب (Door Seal) | نشتی بخار و افت فشار. راه حل: تمیز کردن با پارچه بدون پرز یا تعویض واشر لاستیکی. |
| المنت حرارتی (Heater) | دستگاه گرم نمیشود یا زمان رسیدن به دما طولانی است. باید مقاومت المنت با مولتیمتر چک شود. |
| شیر برقی (Solenoid Valve) | رسوب آب مانع از باز یا بسته شدن کامل مسیر بخار میشود. نیاز به سرویس با محلولهای رسوبزدا. |
| برد الکترونیکی کنترلی | عدم فرمان به پمپ یا سنسورها. تعمیر این بخش نیازمند دانش تخصصی آموزش تعمیر برد در تبریز است. |
تعمیرات اتوکلاو به دلیل حساسیت بالا (خطر انفجار چمبر یا عدم استریل شدن ابزار) یکی از پردرآمدترین تخصصهای مهندسی پزشکی است. یک تکنسین موفق باید علاوه بر مکانیک، بر بردهای الکترونیکی SMD نیز مسلط باشد. بسیاری از خرابیهای اتوکلاوهای وارداتی در بخش میکروکنترلر و تغذیه رخ میدهد. در دپارتمان آپادانا، ما با ارائه دوره آموزش تعمیر برد در تبریز، هنرجویان را آماده میکنیم تا بدون نیاز به تعویض بردهای گرانقیمت، آنها را احیا کنند.
همچنین، با توجه به تمرکز کلینیکهای دندانپزشکی در تبریز، یادگیری همزمان دوره آموزش تعمیر تجهیزات دندانپزشکی در تبریز و دوره عمومی آموزش تعمیر تجهیزات پزشکی در تبریز، شما را به یک متخصص بیرقیب تبدیل میکند. تعمیرکار اتوکلاو باید بداند چگونه سنسورهای فشار و دما (PT100) را کالیبره کند تا از صحت فرآیند استریلیزاسیون اطمینان حاصل شود.
استفاده از آب مقطر با کیفیت بالا (سختی صفر) طول عمر اتوکلاو را تا ۵ سال افزایش میدهد. رسوبات ناشی از آب شهری، دشمن شماره یک شیرهای برقی و المنتهای دستگاه هستند. به عنوان یک تعمیرکار، همواره به کاربران توصیه کنید فیلترهای آنتیباکتریال را هر ماه و واشر درب را هر ۶ ماه تعویض کنند. (آشنایی با انواع اتوکلاو)
اتوکلاو نماد قدرت تکنولوژی در خدمت سلامت عمومی است. با هوشمندتر شدن این دستگاهها در سال ۲۰۲۶ و اضافه شدن قابلیتهای IoT برای مانیتورینگ از راه دور، نیاز به تکنسینهایی که علاوه بر آچار، با مولتیمتر و نرمافزار نیز دوست باشند، بیش از پیش احساس میشود. مجتمع آموزشی آپادانا تبریز با سابقه درخشان در تربیت نیروی متخصص، آماده است تا شما را از سطح مبتدی به یک تعمیرکار حرفهای تجهیزات بیمارستانی تبدیل کند.
فرصت را از دست ندهید! بازار کار تبریز منتظر مهارتهای شماست.
آموزش یادگیری آسان
